اشاره: این مطلب به ذكر اسامی فرزندان، خلفا و منسوبان مولانا خالد اختصاص یافته است. نگاهی گذرا به اسامی منسوبان و خلفای مولانا خالد، عظمت این بزرگ‌مرد را بر همگان آشكار می‌سازد. در میان منسوبان و ارادتمندان  این بزرگوار اسامی علما و مشاهیر و مردان بزرگی مانند:سید محمود شهاب‌الدّین آلوسی زاده بغدادی(مؤلف تفسیر روح المعانی)،سید محمّدامین ابن العابدین(مفتی دمشق)،علامه ملا یحیی مُزُوری عمادی مشهور به سلطان‌العلماء ،شیخ شامل داغستانی(رهبر قیام داغستان علیه استعمارگران)،سید عبدالقادر جزایری و بسیاری دیگر به چشم می‌خورد:

                                              فرزندان مولانا

مولانا، چهار پسر به نامهای بهاءالدّین محمّد، شمس‌الدّین عبدالرّحمن، شهاب‌الدّین و نجم‌الدّین و یك دختر به نام فاطمه داشته است. دو پسر اوّل و دوم چند روزی پیش از وفات مولانا و سومی نیز چند روز پس از مولانا، به مرض طاعون درگذشته‌اند.

نجم‌الدّین پس از پایان دوران تحصیل، نزد عمویش «شیخ محمود صاحب» اخذ طریقت كرده و به سیر و سلوك عرفانی می‌پردازد و سرانجام در سال 1270 هجری وفات می‌یابد. «محمّد» فرزند نجم‌الدّین پس از پدر، راه او را ادامه می‌دهد.

 فاطمه خاتون دختر مولانا در سال 1241 متولد شده است. او از لحاظ هوش و استعداد ذاتی، كم‌نظیر و در نویسندگی و سخنوری توانا بوده است. قرآن را از حفظ داشته و به زبانهای عربی و كُردی و فارسی و تركی سخن می‌گفته است. این زن عفیف و پارسا پیرو طریقت نقشبندی هم بوده و زنان بسیاری از محضرش استفاده برده‌اند. فاطمه به سال 1286 عازم حج شده و در «منی» وفات یافته است، جنازه‌اش را به مكة مكرّمه حمل نموده و در جنّت المعلی به خاك سپرده‌اند ـ طاب الله رمسها.

                                      منسوبان و مریدان مولانا خالد

استاد فقید«بابا مردوخ روحانی» در كتاب ارزشمند«تاریخ مشاهیر كُرد» در باب مریدان مولانا می‌نویسد:

وابستگان مكتب مولانا خالد به سه گروه تقسیم می‌شوند:

 ۱. كسانی كه محض تبرّك اخذ طریق كرده و اهل سلوك نبوده‌اند.

 ۲. كسانی كه مدتها زاویه نشین خانقاه بوده و از طریق سیر و سلوك و ادامة شغل متعارف صوفیه، اهلیت ارشاد پیدا كرده و از طرف مولانا مأذون شده‌اند و آنان را در اصطلاح، «خلفا» گویند.

 ۳. كسانی كه تمسّك كرده و اهل سیر و سلوك هم بوده‌اند، امّا به مرحلة كمال نتوانسته‌اند برسند.

اینك اسامی عدّه‌ای از گروه اوّل و دوم:

گروه اوّل، منسوبین مولانا:

۱. علامه ملا یحیی مُزُوری عمادی مشهور به سلطان‌العلماء ، 2. شیخ الإسلام مكّی زاده مصطفی عاصم افندی استانبولی، 3. سید محمّد اسعد (مفتی حِلّه)، 4. سید محمود شهاب‌الدّین آلوسی زاده بغدادی(مؤلف تفسیر روح المعانی)، 5. سید محمّد اسعد صدرالدّین حیدری(مفتی حنفیة بغداد)، 6. سید ابراهیم فصیح حیدری، 7. سید عثمان سندی نجدی، 8. سید خلیل سمین(نقیب سادات و اشراف طرابلس)، 9. سید محمّد طاهر افندی حسینی(مفتی قُدس)، 10. شیخ ابوالخیر دیاربكری، 11. شیخ عمر مجتهد دمشقی، 12. شیخ محمّد بن سلیمان (مؤلّف كتاب الحدیقة النّدیة)، 13. سید محمّدامین ابن العابدین(مفتی دمشق)، 14. عمر افندی غزّی(مفتی شافعیة شام)، 15. علّامه شیخ عبدالرّحمن روژبیانی(روزبهانی)، 16. سید عبدالعزیز افندی گیلانی(نقیب اشراف بغداد)، 17. سید عبدالله داغستانی، 18. عبدالله پاشا (حاكم عكّا)، 19. نجیب پاشا (والی شام)، 20. داود پاشا (والی بغداد)، 21. محمّد افندی (مفتی معرّة النّعمان)، 22. سید عبدالله حیدری ماورانی (مدرّس در بغداد)، 23. شیخ شامل داغستانی(رهبر قیام داغستان علیه استعمارگران)، 24. سید علی برزنجی (قاضی سلیمانیه)، 25. رسول زكی مدرّس، 26. سید محمّدامین سویدی (مدرّس در حلّه)، 27. شیخ ملا طاهر جزیری، 28. ملا اسعد افندی جلی كویی، 29. سید عبدالقادر جزایری، 30. ملا محمّد اربلی، 31. ملا عبدالله آمدی.

گروه دوم، خلفای مولانا خالد:

     1. شیخ اسماعیل انارانی (مأمور ارشاد در دمشق و جانشین مولانا در آنجا)، 2. شیخ عثمان سراج‌الدّین ته‌ویله‌ئی (مأمور ارشاد در كُردستان عراق)، 3. حاج ملا عبدالله جلی كویی، 4. شیخ محمّد فراقی، 5. شیخ عبدالقادر شمذینی، 6. شیخ اسماعیل شروانی، 7. شیخ محمود صاحب (برادر خود مولانا)، 8. شیخ احمد خطیب هولیری(اربیلی)، 9. شیخ محمّد خانی شامی، 10. شیخ محمّدصادق (مأمور ارشاد در مصر)، 11. شیخ عبدالله فردی (مأمور ارشاد در بیت‌المقدّس)، 12. عبیدالله افندی حیدری ماورانی (مفتی حنفیة بغداد)، 13. شیخ الشّیوخ شیخ عبدالغفور كاشتری، 14. ملا احمد كوله‌ساری مشهور به «مولانا» (از خاندان كمانگر)، 15. سید جواد سیاهپوش (ادیب و شاعر بغدادی)، 16. سید طه نهری، 17. شیخ ملا محمّد مجذوب عمادی، 18. شیخ اسماعیل بصری، 19. شیخ احمد قسطونی، 20. شیخ ملا هدایت الله اربلی، 21. شیخ محمّد عقره‌ای (مأمور ارشاد در جزیر و بوتان)، 22. تاج العلما شیخ خالد جزیری(مأمور ارشاد در دیاربكر)، 23. شیخ عبدالفتّاح عقره‌ای، 24. شیخ محمّد ناصح (افصح العلما)، 25. شیخ محمّدجدید بغدادی، 26. شیخ عبدالله ارزنجانی مكّی (مأمور ارشاد در مكة مكرّمه)، 27. شیخ خالد كُرد (مأمور ارشاد در مدینة منورّه)، 28. شیخ احمد غربوزی (مأمور ارشاد در ازمیر)، 29. شیخ عبدالغفور كُردی كركوكی (متصدی امامت و امور خانقاه مولانا در بغداد)، 30. شیخ حسن خطاط قوزانی، 31. شیخ محمّد بغدادی (امام جماعت همیشگی خانقاه مولانا)، 32. سید عبدالله افغانی هراتی، 33. شیخ محمّد هراتی، 34. سید احمد سردار سرگلو كركوكی، 35. شیخ احمد ضیاءالدّین گومشخانی، 36. سید عبدالغفور مشاهدی بغدادی، 37. شیخ محمود بن عُمر (مأمور ارشاد در عمادیه).

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

منابع:

۱. تاریخ مشاهیر كرد؛ بابا مردوخ روحانی(شیوا)، جلد اوّل، صفحات 307 ـ 309 ، چاپ اوّل، انتشارات سروش، تهران 1364 .

۲. نقشی ازمولانا خالد نقشبندی و پیروان طریقت او؛دكتر مهیندخت معتمدی؛ صص. 55 ـ 56 ؛ چاپ اوّل، انتشارات پاژنگ، تهران 1368 .

مطالب مرتبط:

شرح حال حضرت مولانا خالد ذی‌‌الجناحین نقشبندی شهرزوری

ئه‌و كتێبانه‌ی له ستایشی پایه‌ی مه‌ولاناخالیدا نووسراون